Belki ortada bir olay yok. Belki yalnız son aylarda anlatılanlar birbirine tam oturmuyor, bir ilçe adı konuşmalarda eskisinden sık geçiyor ya da evdeki düzen sizin bilmediğiniz bir sebeple değişti. İnsan bu noktada iki ihtimal arasında gidip gelir: ya her şeyi kafasında büyütüyordur ya da görmezden geldiği bir şey vardır. Bizimle konuşmak için bu ikisinden birine karar vermiş olmanız gerekmez.
Bu çalışmanın amacı, zihninizde dönen soruya sokakta, caddede, kimsenin izni gerekmeden bulunulabilen yerlerde karşılığı olan bir cevap bulmaktır. Cevap tereddüdü doğrulayabilir de dağıtabilir de; hangisi çıkarsa çıksın, bir sonraki adımınızı tahmine değil görülmüş bir şeye dayanarak atarsınız.
Kararsızken konuşmak neye yarar?
Tereddüt anında insanın elinde genellikle bir duygu ve birkaç dağınık ayrıntı olur. İlk konuşmada bu ayrıntıları sizinle birlikte sıraya koyarız: neyi kendiniz gördünüz, neyi duydunuz, neyi tahmin ediyorsunuz. Bu ayrım yapıldığında bazı soruların aslında görülebilir bir yeri ve günü olduğu, bazılarının ise yalnız sizinle eşiniz arasındaki bir konuşmayla cevaplanabileceği ortaya çıkar.
Konuşmak sizi bir yola sokmaz; yalnız elinizdeki tereddüdün hangi kısmına bakılabileceğini öğrenirsiniz.
Sorunun geçtiği yer ve dönem
Bir evliliğin gündelik düzeni Sakarya’da birkaç ilçeye ve yılın farklı aylarına yayılabilir. Ailenin bahçesi Kocaali’de, yazın açılan ev Karasu kıyısında ya da Sapanca Gölü çevresinde, işin bir kısmı da Hendek ya da Serdivan tarafında olabilir. Tereddüdün hangi ilçede ve hangi aylarda sorulacağını bu dağılım belirler.
Görüşmede ilk ayırdığımız şey takvimdir. Bahçenin, kıyıdaki evin ya da göl çevresindeki bir evin yılın belli aylarında daha çok kullanılması olağandır. Eşinizin bahar sonunda bahçeye sık gitmesi ya da yazın kıyıdaki eve daha çok uğraması, bir işaret sayılmaz; takvimin doğal sonucu olabilir. Görüşmede özenle ayırdığımız şeylerden biri, size tuhaf gelen düzenin takvime mi ait olduğu, yoksa takvimle açıklanamayan bir değişiklik mi olduğudur. Takvimi siz bizden daha iyi bilirsiniz ve bu ayrımı sizinle birlikte yaparız. Bu ayrım bazen içinizi rahatlatmaya yeter, bazen de planın hangi döneme ve hangi ilçeye kurulacağını gösterir.
Plan bu bilgilerle yazılır: hangi soru, hangi ilçe, yılın hangi dönemi ve kaç gün. Gün sayısını belirleyen şeyleri süre yazısında ayrıntılı anlattık; ücretin nasıl hesaplandığı da ücret yazısında duruyor.
Cadde, çarşı ve sahil: çalışmanın sahnesi
Gözlem cadde, çarşı, sahil ya da göl kenarındaki yürüyüş yolu gibi herkese açık yerlerden yapılır. Bu yerlerin ortak özelliği, kimsenin özel alanına girilmeden orada bulunulabilmesidir. Raporda yazan her şeyin böyle bir yerden görüldüğünü bilmek, onu gönül rahatlığıyla okuyup kullanmanızı sağlar. Sorunuz yalnız kapalı bir mekânın içinde cevap bulabilecek türdense bunu baştan söyleriz, böylece boşuna gün harcamazsınız.
Raporda cevap sayılan ve sayılmayan bilgiler
Rapor iki tür bilgiyi birbirinden ayırarak yazar. Birincisi görülenlerdir: belli bir günde, belli bir yerde, yoldan ya da caddeden görülen ve fotoğrafla desteklenen durumlar. İkincisi görülemeyenlerdir: kapalı bir mekânın içi, görüş açısının dışında kalan bir an ya da planlanan günde hiç gerçekleşmeyen bir şey.
İkinci türden bilgi de rapora yazılır, çünkü sizin için anlamlıdır: planlanan günde sorunuza dair bir durum oluşmadıysa bunu bilmek de karar vermenize yardım eder. Rapor görüleni olduğu gibi aktarır, anlamını siz verirsiniz.
Eşinizin telefonu, yazışmaları ve hesapları ise bu çalışmanın hiçbir aşamasına girmez. Bu sınırın neden önemli olduğunu ve şüphe anında kendi başınıza yapmamanız gerekenleri ayrı bir yazıda topladık.
Raporu okuyacağınız an
Raporu, yalnız olduğunuz ve acele etmeyeceğiniz bir anda okumanızı öneririz. İçindeki bir fotoğraf ya da bir satır, beklediğinizden ağır gelebilir; tersine, haftalardır taşıdığınız bir yükü de bir anda hafifletebilir. Okuduktan sonra hemen bir adım atmak zorunda değilsiniz. Bir gün beklemek, aklınıza takılanları not etmek ve anlamadığınız bir satırı bize sormak, genellikle daha doğru bir başlangıçtır.
Konuyu kapatmak, konuşmak ya da ayrılığı düşünmek
Rapor elinize geçtiğinde karar tamamen size aittir. Okuyup konuyu kapatabilir, eşinizle açık bir konuşmaya hazırlanmak için kullanabilir ya da ayrılığı ciddi biçimde düşünmeye başlayabilirsiniz; son durumda boşanma eşiğindeki sorular için ayrı bir sayfamız var.
Hangisini seçerseniz seçin, raporun size kazandırdığı şey aynıdır: kararınızı, kafanızda dönen ihtimallere göre değil, belirli günlerde görülmüş belirli durumlara göre verirsiniz. Raporu saklayacağınız yeri de düşünün: evde herkesin açabildiği bir cihaz yerine yalnız sizin eriştiğiniz bir yer seçmek, kararınızı kendi zamanınızda vermenizi sağlar.
Elimde somut hiçbir şey yok, yine de başvurabilir miyim?
Elinizde somut bir şey olmadan da başvurabilirsiniz. Ön görüşmenin bir amacı da somut olanla tahmin edileni ayırmaktır. Konuştuktan sonra görülebilir bir soru çıkmazsa bunu açıkça söyler, plan önermeyiz.
Tek bir gün yeterli olur mu?
Gün sayısını, merak ettiğiniz durumun haftada bir mi yoksa ayda bir mi yaşandığı belirler. Sık tekrarlanan bir düzen kısa bir planla görülür, seyrek olanı için günler daha dikkatli seçilir.
Kıyıdaki evi yalnız yazın kullanıyoruz; kışın da bir plan kurulabilir mi?
Kış aylarına göre de plan kurulabilir. Sorunun hangi döneme ait olduğu önemlidir: tereddüdünüz kış aylarındaki bir düzenle ilgiliyse plan da o aylara göre yapılır, yaz evinin kullanıldığı dönem beklenmez.
Tereddüdüm boşa çıkarsa ne olacak?
Raporda o günlerde ne görüldüyse o yazar; kuşkulandığınız durum hiç görülmediyse bu da açıkça yer alır. Aylardır taşıdığınız bir ihtimalin belirli günlerde karşılık bulmadığını bilmek, başlı başına bir rahatlamadır.
Konuştuktan sonra hiç başlamamak mümkün mü?
Görüşmeden sonra vazgeçmek tamamen sizin elinizdedir. Çalışma, kapsamı ve planı yazılı olarak kabul ettiğiniz anda başlar; o ana kadar herhangi bir yükümlülüğünüz doğmaz.