Ayrılık kararının eşiğindeki biri iki şeyi aynı anda taşır: bir yanda yorgunluk ve kırgınlık, öbür yanda doğru adım atma kaygısı. Bu dönemde insanın aklında pek çok soru dolaşır, ama bunların az bir kısmının yerinde, belirli bir günde görülebilecek bir cevabı vardır. Bizim işimiz o soruları ayırmak ve yalnız onlara cevap aramaktır.
Karar henüz verilmediyse rapor, kafanızdaki tabloyu toparlamanıza yarar. Süreç başladıysa, hangi konuda neyin görüldüğünü bilmek atacağınız her adıma daha sağlam bir zemin verir. İki durumda da çalışmanın ölçüsü aynıdır: yoldan, caddeden ya da çarşıdan görülen ve günü belli olan bilgi.
Az ama seçilmiş soru
Bu dönemde insanın ilk isteği her şeyi öğrenmektir. Her şey hakkında yazılmış bir rapor, en çok ihtiyaç duyduğunuz bilgiyi kalabalığın içinde kaybeder. Görüşmenin başında şunu sorarız: kararınızı ya da sürecinizi gerçekten etkileyecek olan bilgi hangisi?
Bu soruya verilen cevap genellikle bir ya da iki konuya iner. Plan o konulara göre yazılır; gün sayısı ve yer de o konulardan çıkar. Örneğin ortak bir yazlığın kullanımı sorusu yazın ve kışın farklı planlar ister, eşin işine dair bir soru ise yılın her döneminde aynı biçimde sorulabilir. Hangi sorunun hangi döneme ait olduğunu ayırmak, gün sayısını da belirler.
Rapora yazılabilen soru türleri
Rapora alınan her soru iki koşulu taşır: görülebilir bir yeri vardır ve günü bellidir. Aşağıdaki örnekler, Sakarya’da bu koşulu taşıyan soruların hangi biçimlerde olabileceğini gösterir.
- Ortak alınmış bir evin, dairenin ya da bahçenin bugün kullanılıp kullanılmadığı; kullanılıyorsa yoldan görülen hâli.
- Kıyıdaki ya da göl çevresindeki ortak bir yazlığın, sizin bilginiz dışında kiraya verilmiş görünüp görünmediği.
- Eşinizin kendi işi olarak anlattığı bir dükkânın ya da atölyenin açık ve faal görünüp görünmediği.
- Ortak bir işletmenin, örneğin bir dükkânın ya da bahçe ürününün satıldığı bir yerin, sizin bilginiz dışında devredilmiş ya da kapatılmış görünüp görünmediği.
- Belirli bir günde, sorunuzla ilgili belirli bir caddede, çarşıda ya da sahil yolunda görülen durum.
Soru bu listeye benzemiyorsa da konuşabiliriz. Önemli olan, sorunun belirli bir yerde ve belirli bir günde görülebilecek bir karşılığının olmasıdır.
Ortak ev, bahçe ve yazlığın yeri
Ailelerin ortak mülkü Sakarya’da çoğu kez tek bir adreste toplanmaz. Kent merkezindeki ev dışında Karasu ya da Kocaali kıyısında bir yazlık, doğu ilçelerinde bir bahçe ya da göl çevresinde bir ev olabilir. Bu dağılım şu anlama gelir: bir yazlığın ya da bahçenin nasıl kullanıldığı sorusu, hangi ayda sorulduğuna göre farklı cevap verir.
Bir bahçede bakım yapılıp yapılmadığı, ürünün toplanıp toplanmadığı yılın belli dönemlerinde anlaşılır. Kıyıdaki bir sitede evin kullanıldığı balkondaki eşyadan ya da açık panjurlardan anlaşılabilir; göl çevresindeki müstakil bir evde bahçenin bakımı bir fikir verir. Sapanca Gölü çevresinde de yıl boyu oturulan evlerin yanında yalnız belli aylarda açılan evler bulunur; ortak evin hangisine benzediğini bilmek, sorunun hangi ayda sorulacağını gösterir. Planı kurarken mülkün yerini ve ayını birlikte düşünürüz. Başvururken mülkün tam adresini, varsa bir ilan bağlantısını ve sorunun hangi aya ait olduğunu yazmanız, planı kurmaya genellikle yeter.
Raporu ölçüsüyle okumak
Rapordaki her gözlem belli bir günün ve belli bir yerin kaydıdır. Okurken aklınızda tutmanız gereken şey, raporun sorduğunuz soruya verdiği cevabın sınırıdır: üç günlük gözlem üç günü anlatır, bir evliliğin bütününü değil. Raporun sağlamlığı da buradan gelir: her gözlem kendi cümlesiyle yazılır, bir günden ötekine genelleme yapılmaz; raporu kim okursa okusun, neyin görüldüğünü ölçüsüyle görür.
Raporun paylaşımı ve çocuklarla ilgili kural
Rapor yalnız sizin elinize geçer; kullanıp kullanmamak da sizin kararınızdır. Her gözlemin günü, yeri ve fotoğrafı ayrı ayrı yazıldığı için, raporu kiminle paylaşırsanız paylaşın, okuyan kişi neyin ne zaman görüldüğünü kendi gözüyle değerlendirebilir. Görülemeyen bir konu olduysa o da nedeniyle birlikte yazılır. Bir dönemde başlayıp sonradan sürdürülen bir çalışmada raporlar tarih sırasıyla birbirine eklenir; her bölüm kendi gününü taşıdığı için bir günün bilgisi başka bir günle karışmaz.
Çocuklar söz konusu olduğunda kural açıktır: çocukların evde teslim edildiği anlarda, evin önünde ya da çevresinde gözlem kurulmaz. Bu anlar çocuğun güvenliği ve huzuru için ailenin kendi alanında kalır.
Aklınızdaki tereddüt henüz ayrılık düzeyine gelmediyse, eşe dair tereddüt sayfası size daha yakın olabilir.
Süreç başladıysa geç kalmış sayılır mıyım?
Geç kalmış sayılmazsınız. Süreç başladıktan sonra da görülebilir ve günü belli bir soru varsa çalışma yapılabilir; yalnız bu dönemde soru daha dar seçilir. Sürecinizi yürüten kişiyle hangi bilginin işe yarayacağını önceden konuşmanız, seçimi kolaylaştırır.
Eşimle hâlâ aynı evde yaşıyoruz, bu çalışmayı etkiler mi?
Çalışma evin dışında, cadde ve sokakta yürüdüğü için aynı evde yaşamanız planı değiştirmez. Görüşmeyi ve yazışmaları ise eşinizin görmeyeceği bir cihazdan yapmanızı öneririz; ortak kullanılan bir tablet ya da bilgisayarda açık kalan bir yazışma, planı başlamadan bozabilir.
Ortak yazlığımızın kiraya verildiği anlaşılabilir mi?
Evin yoldan görülen kullanımı ve açık kiralık ilanlar birlikte incelenir; evin bir ilanda yer alıp almadığı ve ilanın tarihi rapora not edilir. Evin içinde kimin kaldığı görülemez, ama evin kullanıldığı ve ilana çıkıp çıkmadığı rapora yazılabilir.
Hangi soruyu seçeceğimi bilmiyorum, bunu birlikte mi belirleriz?
Soruyu sizinle birlikte belirleriz. Durumu anlatırsınız, biz de hangi sorunun yerinde cevap bulabileceğini ve hangisinin bulamayacağını açıkça söyleriz.