Teklif iyi görünüyor: düzgün hazırlanmış bir sunum, makul fiyatlar, ilk siparişte esneklik. Karşı taraf kendi tesisinden, düzenli üretiminden, belki birkaç büyük müşterisinden söz ediyor. Sizden istenen ise bir imza ve büyük ihtimalle bir ilk ödeme. İçinizden geçen soru basit: anlatılan iş, anlatılan yerde gerçekten dönüyor mu?
İmzadan önce alınan bir cevap, imzadan sonra çıkan bir sorunu çözmekten çok daha ucuza gelir. Sakarya Dedektif bu aşamada teklifte adı geçen adresi ve tesisi yerinde görür, firmanın kendi yayımladığı ve kimsenin onayı olmadan okunabilen bilgileri tarar ve ikisini tek bir raporda birleştirir. Ortaklığa girip girmemek, siparişi verip vermemek yine sizin kararınızdır; rapor bu kararın elinizdeki en somut dayanağı olur.
Teklif metninden çıkan sorular
Her teklif kendi sorularını taşır. Teklif metnini ya da sunumu birlikte okur, sınanabilecek sözleri ayırırız. Bunlar genellikle şu başlıklarda toplanır.
Adres
Teklifte ya da faturada yazan adreste bugün bu firma var mı? Kapıda firmanın adı ya da tabelası görülüyor mu, yoksa adres başka bir işletmeye mi ait? Bazen firma taşınmış, adres güncellenmemiş olur; bazen de adres yalnız bir yazışma adresidir. İkisi de bilmeniz gereken farklardır.
Üretim ya da depo
“Kendi tesisimizde üretiyoruz” ya da “depomuz şu bölgede” sözü, üzerinde en çok durulması gereken sözdür. Sakarya’da Hendek’te ve Söğütlü’de organize sanayi bölgeleri bulunur, Ferizli’de ise yeni bir sanayi alanı kuruluyor. Bir adresin bu bölgelerden birinde olması, oradaki binada üretim yapıldığını göstermez; kurulmakta olan bir alanda boş parseller ile çalışan tesisler bir arada bulunabilir. Üretimi gösteren şey, binanın bugünkü hâlidir: kapıdaki levha, yükleme alanındaki hareket, bahçede bekleyen malzeme ve ürün, çalışan bir tesisin dışarıya verdiği izler. Bunlar farklı günlerde yoldan ve giriş çevresinden görülüp kayda geçer. Kent merkezi çevresindeki organize sanayi alanında gösterilen bir adres için de aynı soru sorulur.
Ölçek
Karşı taraf kaç kişiyle çalıştığını, kaç araç ya da makine çalıştırdığını anlatıyorsa, bunun dışarıdan görülen bir karşılığı olup olmadığına bakılır. Tam bir sayım yapılamaz, ama “büyük bir tesis” diye anlatılan yerin küçük bir atölye olduğu, ya da tersine, tahmin ettiğinizden büyük bir işletme olduğu raporda açıkça görünür. Ölçek sözü, teslim süresi ve sipariş miktarı vaat edilen tekliflerde ayrıca önemlidir: anlatılan kapasiteye dışarıdan bakıldığında hiç benzemeyen bir tesis, ilk büyük siparişte zorlanabilir.
Firmanın kendi yayımladıkları
Yerinde görülenlerin yanında firmanın açık kayıtları da okunur: Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanan kuruluş ve değişiklik ilanları, firmanın kendi sitesi ve tanıtım sayfaları, yayımladığı iş ilanları, ürün ilanları. Bu kaynaklar kimin ne zamandan beri bu işi yaptığını, adresin ne zaman değiştiğini, firmanın son dönemde eleman aradığını ya da ürün tanıttığını gösterebilir.
Raporda iki kaynak birbiriyle karşılaştırılır. Kayıtta görünen adres ile yerinde görülen tesis aynı yer mi? Tanıtım sayfasındaki fotoğraflar bugünkü binayla uyumlu mu? Uyumsuzluk her zaman kötü niyet anlamına gelmez; ama imzadan önce sorulması gereken bir sorudur ve rapor size o soruyu sorma imkânı verir.
Aynı yaklaşım, kilit bir görev için düşündüğünüz bir çalışan adayına da uygulanabilir. Adayın anlattığı önceki iş yerinin var olduğu ve anlatılan ilçede faaliyet gösterdiği, ona hiç ulaşılmadan görülebilir. Böylece işe alım kararınızı, özgeçmişteki satırların yanında yerinde görülmüş bir bilgiye de dayandırırsınız.
Rapordan sonra masaya dönmek
Rapor elinize geçtiğinde karşı tarafla görüşmeye daha hazırlıklı dönersiniz. Uyumlu çıkan bilgiler teklifle ilerlemenizi kolaylaştırır. Uyumsuz çıkan bir bilgi ise karşı tarafa yöneltebileceğiniz somut bir sorudur; teklifte yazan adreste başka bir firmanın tabelası görülmüşse üretimin nerede yapıldığını sormak gibi. Verilen cevap da çok şey anlatır: tesis ziyareti önerilebilir, teklif değişebilir ya da görüşme orada biter. Hangisi olursa olsun, kararı imzadan önce vermiş olursunuz.
İmzadan önceki sıra
- Teklifi, sunumu ve firma hakkında elinizde olan bilgileri bize iletirsiniz; imzanın ya da ilk ödemenin günü belliyse onu da eklersiniz.
- Hangi sözün yerinde, hangisinin açık kayıtlarda sınanacağını birlikte ayırırız; bakılacak yerler, gün sayısı ve ücret tek bir yazıda önünüze konur.
- Kabul ettiğinizde adres ve tesis farklı günlerde görülür, açık kayıtlar taranır.
- Raporda uyumsuz çıkan her bilgi, karşı tarafa sorabileceğiniz bir soru olarak ayrıca işaretlenir.
Plan imza tarihinize göre kurulur. Tarih yakınsa çalışma en kritik söze, genellikle üretim ya da depo sözüne odaklanır. Teklif de bakılacak adres ve gün sayısıyla şekillenir; teklifin kalemlerini ücret yazısında tek tek açtık.
Henüz imza tarihi yok; şimdiden başlamak mantıklı mı?
Tarih belli olmadan başlamak çoğu durumda avantajlıdır. Görüşmeler sürerken alınan bir rapor, pazarlıkta ve sözleşmenin ayrıntılarında size zaman kazandırır. Tarih belli olunca plan ona göre daraltılabilir.
Tesis bir sanayi bölgesindeyse içeri girilir mi?
Çalışma tesisin dışından, girişin ve çevresinin görülebildiği yerlerden yürür. İçeride ne olduğunu görmek isterseniz bunu karşı taraftan bir ziyaret olarak istemek sizin hakkınızdır; rapor, o ziyarette neye dikkat edeceğinizi de gösterir.
Karşımdaki küçük bir atölye ya da tek araçlı bir dağıtıcıysa da olur mu?
Küçük bir atölye ya da dağıtıcı için de aynı çalışma yapılır. Küçük bir işletmede de aranan cevap değişmez: söylenen adreste gerçekten bir atölye ya da depo duruyor mu ve kapısı açık mı? Bakılacak yer az olduğu için plan da genellikle daha dar tutulur.
Firmanın adından başka bilgim yok; başlamak için yeter mi?
Başlamak için yeterli olabilir. Firma adından açık kayıtlardaki adrese, oradan da yerindeki binaya ulaşılır; adres değişmişse bu da raporda yazılır.