Birini tanıyorsunuz ve ciddi düşünüyorsunuz; belki aileniz de artık tanımak istiyor. Ortada kötü bir şey yok. Yalnız adayın işi, oturduğu yer ve ailesi hakkında bildiklerinizin neredeyse tamamı onun kendi anlattıklarından oluşuyor. Bir anne ya da baba için de durum benzerdir: çocuğunun bahsettiği kişiyi, ailesini ve işini yalnız birkaç cümleden tanır.
Araştırmanın işi, bu tek taraflı tabloya ikinci bir kaynak eklemektir. Adayın kendini anlatırken söylediği somut bilgileri, yani işini, oturduğu ilçeyi ve aile evinin bulunduğu yeri, yerinde görür ve size bir rapor olarak teslim ederiz. Rapor bu somut bilgilerle sınırlı tutulur ve size anlatılan ile görülen arasında bir fark olup olmadığını gösterir; adayın kişiliğine dair hükmü siz verirsiniz.
Zamanlama: masaya oturmadan önce
Ailelerin tanıştığı gün, kararın da konuşulduğu gün olabilir. O masadan sonra soru sormak hem zorlaşır hem de kırıcı olabilir; tanışmadan önce ise her şey hâlâ sizin elinizdedir. Bu yüzden en verimli dönem, aileler bir araya gelmeden ve söz, nişan gibi adımlar konuşulmadan önceki haftalardır.
Tanışma gerçekleştiyse geç kalmış sayılmazsınız. Bu kez çalışma daha dar tutulur ve sizi en çok düşündüren bir ya da iki bilgiye odaklanır. Nikâh tarihi yaklaşıyorsa planı o tarihe göre kurarız. Tanışma günü önceden belliyse plan o günden geriye doğru yazılır ve rapor, aileler bir araya gelmeden elinize ulaşır.
Anlatılan ve yerinde karşılığı olan bilgiler
Adayın anlattığı her bilginin yerde görülebilecek bir karşılığı yoktur. Araştırma, görülebilir izi olan bilgilerle sınırlı tutulur ve bunları sizinle birlikte seçeriz.
| Adayın anlattığı | Yerinde görülen |
|---|---|
| Kendi işi olduğu | İş yerinin anlatılan ilçede ve adreste bulunduğu, tabelası, açık ve faal görünüp görünmediği |
| Bir yerde çalıştığı | Anlatılan iş yerinin gerçekten o ilçede bulunduğu ve faaliyette olduğu |
| Oturduğu ilçe ve mahalle | Anlatılan adresin konut olarak kullanıldığı ve mahallenin anlatılanla uyumlu olduğu |
| Ailesinin evi | Aile evinin bulunduğu ilçe ve mahalle, evin yoldan görülen hâli |
| Ekonomik durumuna dair sözler | Anlatılan mülkün, örneğin bir bahçenin ya da bir dükkânın, söylenen yerde bulunup bulunmadığı |
Aile evi söz konusu olduğunda bilinmesi yararlı bir ayrıntı var. Sakarya büyükşehir olduğu için ilin bütün köyleri 2014’te resmî kayıtta mahalleye dönüştü. Aile “köyümüz” diye söz etse de araştırma o yerin bugünkü mahalle adı ve bağlı olduğu ilçeyle yürür.
Hangi bilgiyi seçmeli?
Adayın anlattıklarının hepsini sınamak gerekmez. Seçimde ölçü, kararınızı etkileyecek bilginin hangisi olduğudur: kimi aile için adayın kendi işinin anlatıldığı gibi var olması belirleyicidir, kimi için ailesinin anlatılan ilçede yaşaması. Bir bilgi kararınızı değiştirmeyecekse onu kapsama almak yalnız süreyi ve ücreti artırır. Kendi bildiklerinizi de hesaba katın: aday ailesini size tanıttıysa ya da iş yerine birlikte gittiyseniz, o bilgiyi yeniden sınamaya gerek kalmaz ve araştırma görmediğiniz kısma yoğunlaşır.
Bu seçim aynı zamanda adaya duyulan saygının bir parçasıdır. Araştırma onun hayatının tamamına uzanmaz; size kendisinin anlattığı ve kararınıza dayanak olacak birkaç somut bilgiyle sınırlı kalır.
Soru sormadan çalışmak
Araştırma adayla hiçbir aşamada temas kurulmadan yürür. Adayın ve ailesinin oturduğu ilçede, iş yerinin bulunduğu caddede yoldan görülen bilgiler kayda geçer.
Aday Serdivan’daki Esentepe kampüslerinden birinde okuyor ya da çalışıyorsa kampüs ve yurt çevresi bu çalışmanın alanına girmez; aynı biçimde adayın ailesine, komşularına ya da arkadaşlarına da soru sorulmaz. Bu iki kural yalnız sınır olsun diye konmadı: tek bir soru, aday ya da ailesi tarafından duyulabilir ve sizin henüz vermediğiniz bir kararı sizin yerinize verir. Herkesin birbirini tanıdığı küçük mahallelerde bu özen daha da önem kazanır; soru sormadan çalışmak, araştırmanın duyulma ihtimalini en aza indiren şeydir.
Çalışmanın süresi seçilen bilgilere bağlıdır. Bir iş yerinin faal olduğu kısa bir planla anlaşılabilir; aile evinin merkezden uzak bir ilçede olması ya da adayın birden fazla iş anlatması planı genişletir. Gün sayısı ve ücret, kapsam yazıya geçtiğinde bellidir.
Fark çıktığında
Rapor genellikle şu üç ihtimalden birini gösterir. Anlatılanlarla görülenler uyuşur ve içiniz rahatlar. Küçük bir fark çıkar; böyle bir fark genellikle açık bir konuşmayla aydınlanır, rapor da o konuşmanın neye dayanacağını gösterir. Ya da önemli bir bilgi anlatılandan farklı çıkar ve kararınızı yeniden düşünürsünüz.
Rapordaki bir fark, adayın kötü niyetli olduğunu kendiliğinden göstermez. İnsanlar işlerini, evlerini ya da ailelerini anlatırken bazen olduğundan büyük, bazen küçük gösterir. Önemli olan, o farkın sizin kararınız için ne anlama geldiğidir; bunu da sizden başkası bilemez.
Başvuruyu çocuğunuz adına yapıyorsanız raporu nasıl paylaşacağınız ayrı bir konudur; bunu yakını adına başvuru yazısında anlattık.
Rapor ne kadar ayrıntılı olur?
Seçilen her bilgi için ayrı bir bölüm bulunur: neye bakıldığı, hangi gün ve nerede görüldüğü, fotoğrafı ve görülemeyen bir nokta varsa nedeni. Okuduğunuzda hangi bilginin doğrulandığını, hangisinin açık kaldığını tek bakışta görürsünüz.
Ailesinin evi uzak bir ilçede; orası da plana girer mi?
Aile evi hangi ilçede olursa olsun plana girer. Sakarya’nın on altı ilçesinin her birinde çalışılır; aile evi merkezden uzak bir ilçedeyse o güne ayrılan plan bu mesafeye göre yazılır. Aile evinin mahalle adını biliyorsanız ilçesiyle birlikte vermeniz, aramayı doğrudan doğru yere götürür.
Anlatılanlarla ilgili hiçbir sorun çıkmazsa rapor ne işe yarar?
Rapor, kararınızı bir tahmine dayanmadan, görülmüş bilgiyle verdiğinizi gösterir. Aileler tanışma masasına bu bilgiyle oturduğunda, sorular da daha rahat ve daha az kırıcı sorulur.
Çocuğum için ben başvurabilir miyim?
Anne ya da baba olarak başvurabilirsiniz. Raporu başvuran ebeveyn olarak siz alırsınız; içindekileri çocuğunuza ne zaman ve hangi sözlerle aktaracağınız sizin elinizdedir. Anne ve baba birlikte başvurmak isterse, iletişimin ikisinden biri üzerinden yürümesi işi kolaylaştırır.